Í Reykjanesbæ er fjöldi minnismerkja og listaverka utanhúss eftir marga af þekktustu listamönnum þjóðarinnar.

Keflavík:
Í kirkjugarðinum í Keflavík var vígður minnisvarði horfinna á sjómannadaginn 5. júní 1994. Minnisvarðinn er gerður úr þremur stuðlabergssúlum og á honum stendur: “Allt megna ég fyrir hjálp hans, sem mig styrkan gjörir.”
Sóknarnefnd Keflavíkurkirkju lét reisa minnisvarðann og var hann unninn í Steinsmiðju S. Helgasonar hf.

Þegar viðbygging Fjölbrautaskóla Suðurnesja var byggð var efnt til samkeppni um útilistaverk við skólann. Verk Sigurðar Guðmundssonar, Fuglahúsið, var valið og var það sett upp 1994.
Dómnefndin lét hafa eftir sér að verkið væri formfagurt og aðlaðandi í annars sundurleitu umhverfi.
Á palli er form sem minnir á haus og út úr þessu hausformi gengur yddaður blýantur úr bronsi en áfast við hnakkann er fuglahús úr bronsi. Höfundur segir verkið tengjast hlutverki skólans, fuglahúsið táknar einhvers konar anddyri eða byrjun en blýanturinn er tilvísun til framtíðarinnar og býr yfir skerpu sem er andstæða eða framtíð hins fiðraða unga, sem sagt nemandans.

Flug eftir Erling Jónsson var fyrst sýnt á Vindhátíð í Reykjavík haustið 2000.
Verslunin Ný-ung keypti verkið og setti það upp fyrir framan verslunina að Hafnargötu 12 á Ljósanótt , 1. september 2001. var það gert í minningu Steinþórs Júlíussonar, fyrrverandi bæjarstjóra.
Þegar vindurinn blæs um verkið, hvín í pípunum eins og um lifandi veru sé að ræða.

Minnismerki um Ólaf Thors, fyrrverandi þingmann sjálftæðisflokksins, var fyrsta höggmyndin sem sett var upp í Keflavík.
Áki Gränz hannaði listaverkið og undirstöðu þess að frumkvæði Sjálfstæðismanna á Suðurnesjum.
Verkið var sett upp á svo kallaðri Fokku, sem er milli Hringbrautar og Brekkubrautar og var það ekkja Ólafs, Ingibjörg Thors, sem afhjúpaði verkið 12. október 1976.

Minnismerki sjómanna eftir Ásmund Sveinsson var afhjúpað á sjómannadaginn 4. júní 1978 í holtinu fyrir ofan Holtaskóla. Sumarið 2000 var gert við það og það flutt niður að sjónum, neðarlega við Hafnargötu. Í upphafi var það reist að frumkvæði Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur með stofnun sjóðs um minnismerki sjómanna í Keflavík, auk fjárstyrks frá nokkrum útgerðarfyrirtækjum í Keflavík. Stækkun frummyndar var unnin í Sindra-Stáli í Reykjavík undir verkstjórn Jóns Gunnars Árnasonar myndlistarmanns. Ásmundur gerði verkið 1973 og hjá Listasafni Reykjavíkur er það skráð undir heitinu Sjómannaminnismerki. Í bókinni um Ásmund (útg. 1999) eftir Matthías Johannessen segir á bls. 45: “Ásmundur klappaði lítilli gipsstyttu í safninu: Hérna er akkerið og þetta er björgunarhringurinn, sagði hann. Þeir vilja fá þetta til Keflavíkur. Það á að minna á sjómennina. Ég kalla það Fast þeir sóttu sjóinn og sækja hann enn, því ég var alltaf að raula það fyrir munni mér, meðan ég var að hugsa um styttuna.”

Fótboltamaðurinn eftir Erling Jónsson er ein af tólf einingum sem listamaðurinn gerði af íþróttamönnum í hinum ýmsu greinum íþrótta. Styttan mun hafa verið reist um 1979 á íþróttaleikvanginum við Sunnubraut í Keflavík.

Mánahesturinn eftir Erling Jónsson var afhjúpaður 1. maí 1986. Hann stendur á klapparhæð við hlið gamallar grjótnámu ofan Hringbrautar og var keyptur og settur upp af Keflavíkurbæ.
Hugleiðing listamannsins að verkinu er; “um meginforsendur fyrir tilvist íslensku þjóðarinnar í landi sínu. Hesturinn var jafnan þarfasti þjónninn. Formun hugmyndarinnar í fast efni hófst á Mánagrund, því þótti eðlilegt að endanlegt form hlyti nafnið Mánahestur. Frá vissu sjónarhorni má sjá segl og stefni víkingaskips auk hestsins. Ennfremur þykjast margir sjá eins og logandi ljós á kerti og hugsa til orða Benidikts Gröndal; “lýstu mér saga með ljósi þínu”.

Í tilefni 40 ára afmælis Keflavíkurkaupstaðar árið 1989 keypti Keflavíkurbær og setti upp listaverk eftir Erling Jónsson.
Verkið heitir Stjáni blái og var það Vigdís Finnbogadóttir forseti sem afhjúpaði verkið 1. apríl sama ár.
Kvæði Arnar Arnarsonar um Stjána bláa varð höfundi listaverksins tilefni til hugleiðinga, sbr. austur af sól og suður af mána, sýður á keipum himinlind.”

Minnismerki um Helga S. Jónsson var reist af Keflavíkurbæ og nokkrum félagasamtökum á lóð skátaheimilisins að Hringbraut 101 og afhjúpað 21. ágúst 1985.
Lágmynd af Helga S. framan á vörðunni er eftir Erling Jónsson en hönnun vörðunnar og umhverfisins var í höndum garðyrkjumannanna Guðleifs Sigurjónssonar og Einars Þorgeirssonar. Grunnflötur verksins er helluhraun af Reykjanesi. Í það er lögð áttavitarós en innan rósarinnar rís lágur hraunhóll sem varðan stendur á. Merkið á að undirstrika einkunnarorð skátafélagsins Heiðarbúa; “Heiðarbúar, vísið veginn, vörðum hlaðið eyðisand” en Helgi var einn af stofnendum Heiðarbúa og var foringi þess í yfir 30 ár.

Sundmaðurinn eftir Höllu Haraldsdóttur er stórt mósaíkverk sem sjá má á suðurgafli Sundmiðstöðvarinnar við Sunnubraut. Listakonan sjálf afhjúpaði verkið 28. september 1991 en Keflavíkurbær kostaði verkið.
Listaverkið er samsett úr 175 þúsund ítölskum mósaíksteinum í bláum, hvítum og gráum tónum, sumir heilir en sumir brotnir niður og höggnir til af listakonunni sjálfri og undir hennar umsjón.
Hugleiðing Höllu um verkið er; “mósaíkmyndin er ímynd hins hrausta sundmanns sem klýfur öldur vatnsins á öflugu skriðsundi.”

Erlingur Jónsson var fyrstur til að fá útnefninguna Listamaður Keflavíkur og var það árið 1991. Að því tilefni var ákveðið að reisa listaverk á stöpli í miðbæ Keflavíkur, þar sem ígreipt skyldu nöfn þeirra sem valdir verða listamenn bæjarins ár hvert. Listaverkið var svo sett upp sumarið 1992 í skrúðgarði Keflavíkur og heitir Hvorki fugl né fiskur og er eftir Erling.
Hugleiðing höfundar að verkinu er: “Þrívíð hugleiðing til heiðurs listafólki Keflavíkur. “áttvís á tvennar álfustrendur, einbýl, jafnvíg á báðar hendur, situr hún hafsins höfuðmið.” Listafólk Keflavíkur hvorki sitji né standi stjarft í viðjum vanans, heldur leiti sem víðast jákvæðra fanga.”

Við Kirkjuveg í Keflavík stendur minnisvarði um Skjaldarbrunann. Á minnisvarðanum er skjöldur sem á stendur: “Hér stóð samkomuhúsið Skjöldur. Byggt 1906. Eyddist í eldsvoða hinn 30. des. 1935. Í bruna þessum fórust 10 manns, fjölmargir hlutu meiri og minni brunasár.” Aðstandendur þeirra sem fórust í brunanum létu reisa þennan bautastein og var hann afhjúpaður sunnudaginn 24. nóvember 1991.

Keflavíkurmerkið. Bæjarstjórn Keflavíkur ákvað 12. maí 1966 að taka upp byggðarmerki fyrir Keflavíkurkaupstað. Helgi S. Jónsson teiknaði merkið og hugsaði táknmál merkisins á þessa leið: “Blái liturinn er tákn himins og hafs. Súlurnar þrjár eru keflin sem Keflavík heitir eftir og þær eru líka þær þrjár meginstoðir sem bera Keflavík uppi; land, loft og sjór. Bárurnar eru tákn úthafsöldunnar sem berst að landi. Fuglinn er tákn hinna hvítu máva en einnig flugsins og ferðarinnar inn í framtíðina. “ Fljótlega gerði Helgi S. tillögu að standmynd merkisins og árið 1976 vann Erlingur Jónsson þá standmynd sem nú má sjá fyrir framan bæjarskriftofur Reykjanesbæjar að Tjarnargötu 12. Frá 1976 til 1991 stóð verkið að Hafnargötu 12, en þar voru þá bæjarskrifstofurnar til húsa. Merkið var flutt á Ósnef og afhjúpað á nýjum stað á Ljósanótt 2002.

17. júní stöngin. Á fyrsta ári lýðveldisins var ákveðið að gera myndarlega fánastöng í Skrúðgarði Keflavíkur til minningar um lýðveldistökuna 17. júní 1944. Séra Eiríkur Brynjólfsson á Útskálum vígði svo stöng á þjóðhátíðardaginn 1945 sem síðan var lengd og settur undir hana hærri fótstallur. Nú er heildarlengd stangarinnar með fótstalli um 17.5 metrar. Hönnuður fótstallsins var Helgi S. Jónsson og Sævar Helgason gerði landvættirnar eftir teikningum Helga. Framan á miðjum stöplinum sem snýr að Suðurgötu eru stafirnir 17. júní 1944 og á þeirri hlið sem snýr inn í garðinn er lágmynd af Jóni Sigurðssyni, gerð af Ríkharði Jónssyni. Á hverju horni eru súlur sem gnæfa upp fyrir stöpulinn og eiga að minna okkur á festu og óbilandi hugrekki þjóðarinnar og einnig tákna þær keflin sem staðurinn Keflavík heitir eftir. Út frá hverjum stöpli rísa svo landvættir Íslands. Umhverfis stöpulinn er steypt blómaker sem táknar fósturjörðina og þar skal plantað hreinblárri íslenskri fjólu með umgjörð úr hreinhvítum lágum kanntblómum; tákn hreinleikans og bláhvíta íslenska fánans í upphafi aldarinnar. Á þessa stöng skal þjóðfáninn dreginn að húni 17. júní ár hvert og ekki við önnur tækifæri. Þessi regla hefur þó verið brotin í þrjú skipti, eða þegar forsetar lýðveldisins hafa komið í opinbera heimsókn til Keflavíkur.

Rótarýklúbbur Keflavíkur endurreisti vörðu þessa á holtinu ofan við götuna Nónvörðu árið 1973. Holtið gekk ætíð undir nafninu Nónvarða og mundu menn vörðu er áður hafði staðið þarna. Varða sú var eyktarmark frá Keflavíkurbæ og sýndi eyktarmarkið nón, þ.e. um kl. 15.00.

Laxness fjöðrin var afhjúpuð við Miðstöð símenntunar að Skólavegi 1 á Ljósanótt, laugardaginn 7. september 2002. Áhugahópur um Listasafn Erlings Jónssonar undir forystu Birgis Guðnasonar færði Bókasafni Reykjanesbæjar listaverkið að gjöf á aldarafmæli skáldsins. Í ávarpi sínu við afhjúpunina líkti Erlingur Nóbelsskáldinu við örn og sagði: "Þannig var Halldór Laxness eins og haförn sem hafði íslenska þjóð undir áhrifavaldi sínu í sínum bókmenntum og dró ævinlega arnsúg á fluginu. 
 

Unnið eftir heimildum frá Guðleifi Sigurjónssyni o.fl.

Njarðvík:

Sunnan við samkomuhúsið Stapann í Ytri-Njarðvík stendur höggmyndin Holskefla eftir Sigurjón Ólafsson. Það var reist í júlíbyrjun árið 1971 og er unnið í eir.
Í umfjöllun um verk Sigurjóns er okkur bent á að í Holskeflu storkar listamaðurinn þyngdarlögmálinu og kemur allri þyngd verksins fyrir öðru megin, svo að formin, í þessu tilfelli öldurnar, virðast í þann mund að brotna.

Á suðurvegg samkomuhússins Stapa í Ytri-Njarðvík má sjá veggskreytingar eftir Ásgerði Búadóttur listakonu. Listakonan sækir hugmyndina að verkinu í sjósókn Suðurnesjamanna og sjá má bæði fiska og skútur. Húsið var vígt 23. október 1965.

Minnisvarði eftir Ríkharð Jónsson um Jón Þorkelsson Skálholtsrektor, öðru nafni Jón Thorkillius var afhjúpaður við Innri-Njarðvíkurkirkju síðasta laugardag í maí árið 1965.
Jón Thorkellius fæddist í Innri-Njarðvík 1697 og dó í Kaupmannahöfn 1759. Jón var mikill lærdómsmaður og barðist fyrir endurbótum í fræðslumálum á Íslandi. Hann arfleiddi fátæk skólabörn í átthögum sínum, Kjalarnesþingi, að öllum eigum sínum. Stofnaður var sjóður, Thorkellisjóður og m.a. var fyrsti barnaskóli landsins starfræktur fyrir fé úr þessum sjóði. Minnisvarðinn sýnir skólamanninn Jón sitjandi með tvö börn og er þetta eitt af stærstu verkum Ríkharðs Jónssonar.

27. febrúar 1991 var minnisvarði um Sveinbjörn Egilsson afhjúpaður austan við Innri-Njarðvíkurkirkju. Þá voru liðin 200 ár frá fæðingu þessa merkismanns sem var fyrsti rektor við Lærða skólann í Reykjavík en hafði áður verið kennari um árabil við Bessastaðaskóla. S
veinbjörn var mikill fræðimaður og þýddi mörg af helstu bókmenntaverkum heims yfir á íslensku, s.s. Hómerskviður og Biblíuþýðingar hans þóttu frábærar. Hann orti líka talsvert og frægastur er eflaust sálmurinn Heims um ból. Sveinbjörn var fæddur á stórbýlinu Innri-Njarðvík árið 1791 og lést 1852. Minnisvarðinn er eftir Áka Gränz og var reistur að tilhlutan bæjarstjórnar Njarðvíkur.

Á Fitjum, framan við núverandi skrifstofur Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum, rís veglegt merki Njarðvíkurkaupstaðar. Merkið sýnir stílfærðar línur sem höfða til víkinga og sjávarguðsins Njarðar. Í merkinu er höfuð sem vísar til fortíðar með tvo ölduborða sem kórónu, tákn tvískiptrar byggðar, Ytri- og innri Njarðvíkur. Yfir segli er þotumynd sem minnir á nútímann og lögun Reykjaness. Höfundur verksins er Áki Gränz og var það afhjúpað 1992 á 50 ára afmæli Njarðvíkurkaupstaðar til að minnast endurreisnar Njarðvíkurhrepps og fyrstu hreppsnefndarinnar. Skrifstofur Njarðvíkur voru staðsettar á þessum stað fyrir sameiningu Keflavíkur, Njarðvíkur og Hafna árið 1994.

Þjóðhátíðar 1974 var minnst á Suðurnesjum eins og víðast annars staðar á landinu. Í tilefni þessa var reistur minnisvarði við kirkjuna í Innri-Njarðvík, en á þeim stað héldu fjórir innstu hreppar Gullbringusýslu þjóðhátíð sína dagana 15.-16. ágúst 1874. Áki Gränz og Ingvar Jóhannsson sáu um framkvæmdina að tilhlutan Byggðasafnsnefndar og hreppsnefndar Njarðvíkur.

Í skrúðgarðinum í Njarðvík er merktur steinn sem settur var upp 18. júní 1998 til að minna á vinabæjarsamskipti Norðurlandanna.

Við anddyrið á samkomuhúsinu Stapa er lágmynd af Ólafi Sigurjónssyni, fyrrum oddvita Njarðvíkurhrepps og fyrsta formanns Ungmennafélags Njarðvíkur.

Unnið eftir heimildum frá Áka Gränz o.fl.